ابو القاسم سلطانى
464
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
كسانى كه مزاج سرد دارند ( رازى : 6 * ) و براى سردرد ناشى از سردى و نفخ ، لقوه و فالج سودمند است و روغن آن گرم و لطيف است سردى رحم و بيمارىهاى سرد و نسيان ( 7 * ) را سود دارد ( هروى : 8 * ) بو كردن زياد آن رنگ رخسار را زرد مىكند و براى بيمارىهاى سرد عصب مناسب است و در گرممزاجان باعث خون دماغ مىشود ( ابن سينا : 9 * ) . ديوسكوريد و جالينوس از آن نام نبردهاند شريف گويد كه اگر سه روز مداوم روزى يك اوقيه ( 5 / 37 گرم ) [ صاحب مخزن : روزى 10 درم - 25 گرم ) از آب آن بنوشند در خونروى رحم سودمند و سائيده خشك شده آن براى زخمها خوب است و موى سياه را سپيد مىكند ( ابن بيطار : 10 * ) . بستگى رگها را باز مىكند و در سياتيك موثر است ( انصارى : ( 5 * ) ) . پزشكان بعدى علاوه بر تكرار خواص و موارد مصرف ذكر شده در بالا گويند : طبيعت آن در دوم گرم و خشك است . برطرفكننده افسردگى ، فربهكننده ، تقويتكننده مغز ، مسهل بلغم ، سودا و صفرا ، محرك باه ، خارجكننده انگلهاى روده ، مدر ، قاعدهآور و پادزهر سموم است . در خدر ( فلج موقت قسمتى از بدن ، بيحسى و كرخى ) موثر است . مضمضه با صاف شده جوشانده برگ آن در درد دندان ، آفت ، بثورات دهان ، سستى لثه ( ژانژيويت ) موثر است . ماليدن روغن گل آن به كمر و آلت تناسلى به بزرگ شدن آلت تناسلى مرد و تقويت نيروى جنسى كمك مىكند . براى گرممزاجان مضر است و بوئيدن زياد آن سردرد مىآورد . بوئيدن گل سرخ و گل بنفشه از زيان رساندن آن جلوگيرى مىكند . مقدار خوراك آن 3 درم ( 5 / 7 گرم ) و آب آن تا 10 درم ( 25 گرم ) است ( داود انطاكى ، حكيم مومن ، عقيلى خراسانى و سلطان الحكماء : 11 * ) . ناگفته نماند كه گياه از اوائل قرن شانزدهم در ايران كشت مىشده و قاسم هروى در كتاب خود ( تأليف 921 هجرى قمرى مطابق با 1515 ميلادى ) طرز كاشت و حتى پيوند زدن آن را شرح داده است ( قاسم بن يوسف ابو نصرى هروى : 12 * ) . تركيبات شيميائى : اسانس محتوى 45 تا 70 درصد بنزيل استات C 9 H 11 O 2 ، متيل آنترانيلات Methyl anthranilat ، ليناليل استات ، بنزيل الكل ، لينالل ، جاسمون ( 3 درصد ) ، استال متيلن Indol , Terpenylacetat , Acetalmethylen و گل داراى آلكالوئيد جاسمىنين Jasminine مىباشد . خواص درمانى گلها : قابض ، تلخ ، آرامكننده اعصاب ، تا اندازهاى بىحسكننده ، تقويتكننده نيروى جنسى ، آنتى اسپاسموديك . موارد مصرف درمانى : دپرسيون ، هيجانات عصبى ، ضعف نيروى جنسى ، سردى ، اختلالات قاعدگى ، ناراحتىهاى دستگاه تنفسى با منشاء عصبى و سردرد .